Wat is kalibreren van meetinstrumenten?

Wat is kalibreren?

Kalibreren betekent dat de meetwaarden van een meetinstrument worden vergeleken met een referentiestandaard. Op basis van deze vergelijking wordt vastgesteld hoeveel het instrument hiervan afwijkt. Vervolgens kunnen we de afwijking beoordelen aan de hand van nauwkeurigheden die door de fabrikant zijn toegekend aan het meetinstrument. De beoordeling is de stap na kalibreren en is niet altijd vanzelfsprekend opgenomen in het kalibratiecertificaat. Sterker nog, als er geen nauwkeurigheden zijn toegekend door de fabrikant, wordt het moeilijk beoordelen.

Wanneer er een aantoonbare keten bestaat tussen de gebruikte referentiestandaarden en nationale of internationale standaarden, spreekt men van een herleidbare of traceerbare kalibratie. Dit zorgt ervoor dat meetresultaten betrouwbaar, controleerbaar en onderling vergelijkbaar zijn. De referentiestandaarden van EURO-INDEX zijn allen herleidbaar, zodat de kalibratie van uw meetinstrument ook herleidbaar is naar de (inter)nationale standaard.

Kalibreren is niet hetzelfde als beoordelen

Een vaak voorkomende misvatting is dat kalibreren hetzelfde is als bepalen of een instrument goed of fout meet.

Dat is niet correct.

Kalibratie is het vaststellen en documenteren van de afwijking van een meetinstrument. De beoordeling of deze afwijking al dan niet binnen de toegelaten specificaties valt, is een conclusie op basis van de kalibratie. Als aanvullende service vermeldt EURO-INDEX altijd op het kalibratiecertificaat of de uitgelezen waarde binnen de specificaties van het meetinstrument valt (indien er specificaties bekend zijn).

Waarom is kalibratie belangrijk?

Meetinstrumenten kunnen na verloop van tijd afwijken door:

• intensief gebruik
• slijtage van componenten
• transport
• schokken of vallen
• temperatuurwisselingen
• vocht
• veroudering van sensoren en elektronica

Zelfs kleine afwijkingen kunnen een impact hebben op de kwaliteit van metingen en processen.

Wanneer moet u een meetinstrument laten kalibreren?

Er zijn verschillende situaties waarin het aanbevolen of zelfs noodzakelijk is om een meetinstrument te laten kalibreren.

1. Wanneer meetgegevens worden gedeeld met derden

Wanneer meetresultaten worden gebruikt voor rapportages, inspecties, certificeringen of rapporten, is het belangrijk de betrouwbaarheid van deze meetgegevens te kunnen aantonen. Bij het ondertekenen van een rapport naar derden hoort immers een bepaalde aansprakelijkheid. Een kalibratiecertificaat vormt daarbij een objectief bewijs van de meetnauwkeurigheid.

2. Bij het verrichten van selectieve (niet indicatieve) metingen waarvan een proces afhankelijk is

Bij kwaliteitscontroles en kritische processen kunnen kleine meetafwijkingen grote gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan een loopband binnen een productieproces die op een exacte snelheid dient te draaien omdat anders de rest van het productieproces vastloopt. Dan willen we graag dat de uitlezing van het meetinstrument exact klopt of minimaal afwijkt.

3. Wanneer normen of regelgeving dit voorschrijven

Binnen veel organisaties moeten meetinstrumenten periodiek worden gecontroleerd en gekalibreerd om te voldoen aan kwaliteits- en veiligheidsnormen, zoals ISO 9001, ISO 17020 en VCA. Kalibratie helpt hierbij om de betrouwbaarheid en traceerbaarheid van meetresultaten te waarborgen.

4. Als dit is vastgelegd in het kwaliteitshandboek

Veel organisaties leggen in hun kwaliteitshandboek vast hoe vaak meetinstrumenten moeten worden gecontroleerd en gekalibreerd. Deze frequentie kan gebaseerd zijn op normen zoals ISO 9001, interne kwaliteitsprocedures of specifieke eisen van klanten en auditors. Bent u bijvoorbeeld ISO 9001-gecertificeerd, dan dient u volgens paragraaf 7.1.5.1 en 7.1.5.2 vast te leggen en te monitoren voor welke toepassing u welk instrument gebruikt, het beoogde doel en hoe u borgt, door middel van een herleidbare kalibratie, dat uw meetmiddelen de juiste meetwaarden aangeven.

Wat is het verschil tussen kalibreren en justeren?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen iets anders.

Kalibreren

Kalibreren is het vergelijken van de meetwaarden van een instrument met een referentiestandaard en het vastleggen van de afwijkingen. Er wordt hierbij niets aangepast aan het instrument.

Justeren

Justeren betekent dat het meetinstrument wordt afgesteld zodat de gemeten waarde opnieuw zo dicht mogelijk aansluit bij de werkelijke waarde. Na een justering wordt doorgaans opnieuw een kalibratie uitgevoerd om de verbeterde nauwkeurigheid te bevestigen. In veel gevallen dient u bij een geconstateerde afwijking actie te ondernemen. U moet dan nagaan en vastleggen in hoeverre de metingen voor het kalibratiemoment nog als juist konden worden geïnterpreteerd, wat de daadwerkelijke waarde eigenlijk was en of dit een risico heeft gevormd. U heeft bijvoorbeeld bij uw klant misschien wel iets onterecht goed- of afgekeurd.

Hoe verloopt een kalibratie?

Stap 1: Kalibratie

De allereerste handeling, die (indien mogelijk) direct na binnenkomst van het meetinstrument wordt verricht, is een kalibratie. Hiermee kan de voorgaande periode vanaf de laatste kalibratie worden afgesloten.

Voorbeeld

Er wordt een druk van 2,000 bar aangeboden aan het instrument. Het instrument geeft 1,928 bar aan. De afwijking bedraagt 0,072 bar.
Op basis van deze meting kan worden vastgesteld of het toestel nog binnen de opgegeven specificaties functioneert. 

Stap 2: Justeren

Wanneer de afwijking te groot is of indien er onderdelen zijn vervangen die direct invloed hebben op de meetwaarden, kan het instrument worden gejusteerd.
Hierbij wordt het toestel opnieuw afgesteld zodat de gemeten waarde zo dicht mogelijk bij de referentiewaarde ligt. Er is specifieke kennis en vaak software, onderdelen en scholing vanuit de fabrikant nodig, om dit te kunnen doen. Een geautoriseerd servicecentrum, zoals EURO-INDEX beschikt over deze middelen.

Voorbeeld

De kalibratietechnicus stelt het instrument bij, zodat deze een waarde aangeeft, die de aangeboden waarde zo dicht mogelijk benadert.

Stap 3: Nakalibratie (na het justeren)

Na het justeren wordt een nieuwe kalibratie uitgevoerd. Op het kalibratiecertificaat worden de meetwaarden, de afwijkingen van de voorkalibratie én de relevante meetwaarden na justage (as found as left) vermeld.

Voorbeeld

Bij dezelfde referentiedruk van 2,000 bar geeft het instrument nu 1,999 bar aan.
De afwijking is hierdoor aanzienlijk kleiner en valt opnieuw binnen de toegelaten specificaties*.

*Afwijking bij de BLAUWE LIJN S4680 ST druk(verschil)meter mag zijn: 0,5% RDG + 1 digit. In dit geval 1,999 x 0,5% + 1 digit = 0,011 bar.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet een meetinstrument gekalibreerd worden?

De ideale kalibratiefrequentie hangt af van verschillende factoren, zoals het type meetinstrument, de gebruiksintensiteit, de werkomgeving en eventuele normvereisten. Voor veel meetinstrumenten wordt een jaarlijkse kalibratie aanbevolen. In kritische toepassingen of zware bedrijfsomgevingen kan een kortere kalibratieperiode noodzakelijk zijn.

Is kalibratie verplicht?

Dat hangt af van de toepassing. Kalibratie is niet altijd wettelijk verplicht, maar wordt vaak vereist om te voldoen aan kwaliteitsnormen, interne procedures, contractuele afspraken of auditvereisten. Organisaties die werken volgens normen zoals ISO 9001, ISO 17020 of VCA moeten kunnen aantonen dat hun meetinstrumenten betrouwbaar zijn.

Kan een meetinstrument worden gekalibreerd zonder te worden gejusteerd?

Ja. Kalibreren en justeren zijn twee afzonderlijke handelingen. Tijdens een kalibratie worden enkel de afwijkingen vastgesteld en gedocumenteerd. Pas wanneer blijkt dat de afwijking te groot is, kan worden beslist om het instrument te justeren.

Wat is een herleidbare kalibratie?

Bij een herleidbare kalibratie bestaat er een aantoonbare keten tussen de gebruikte referentiestandaarden en nationale of internationale standaarden. Hierdoor zijn meetresultaten betrouwbaar, controleerbaar en internationaal vergelijkbaar.

Kalibratie aanvragen

Of neem contact op via [email protected] of +32 (0)2 757 92 44 voor meer informatie over onze kalibratiediensten.